حجتالاسلام والمسلمین ترکاشوند معاون پژوهش حوزه علمیه قم در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه با اشاره به تجربه تاریخی جنگ صفین و پیامدهای حکمیت اظهار کرد: یکی از درسهای مهم این واقعه تاریخی، تأثیر ناکامیهای مکرر و اعتماد به دشمن بدعهد بر انسجام و شخصیت جمعی جامعه است.
وی با بیان اینکه بنا بر برخی نقلها، حدود ۹۰ هزار نفر در جنگ صفین امام علی(ع) را همراهی میکردند افزود: پس از ماجرای حکمیت و ناکامیهای ناشی از آن، جامعه همراه امام دچار ریزش شد؛ اما مسئله اصلی صرفاً کاهش تعداد نیروها نبود، بلکه شخصیت جمعی جامعه و میزان همراهی و حمایت مردم نیز دستخوش تغییر شد.
معاون پژوهش حوزه علمیه قم ادامه داد: کوفهای که در ابتدا پشتیبان امام علی(ع) بود. در پی ناکامیهای پیدرپی و شکلگیری اعتماد به دشمن بدعهد، به جامعهای تبدیل شد که در بزنگاههای حساس از همراهی و حمایت لازم دریغ کرد. این تجربه نشان میدهد که دشمن میتواند از مسیر مذاکرات بیحاصل و ایجاد امیدهای کاذب، بهتدریج انسجام اجتماعی و پیوند جامعه با نظام را تضعیف کند.
حجت الاسلام والمسلمین ترکاشوند با اشاره به پیامدهای اجتماعی مذاکرات نافرجام تصریح کرد: مذاکره با دشمنی که اساساً به دنبال حل مسئله نیست، محکوم به ناکامی است و تکرار چنین تجربهای میتواند دو بخش مهم جامعه را با فرسایش مواجه کند؛ نخست، نیروهای وفادار و معتقد به مقاومت که نسبت به درستی مسیر مذاکره تردید دارند و با مشاهده ناکامیهای مکرر، ممکن است فاصله بیشتری میان خود و تصمیمگیرندگان احساس کنند.
وی خاطرنشان کرد: این نیروها را نباید مخالف یا دشمن تلقی کرد؛ بلکه آنان بخشی از حافظه مقاومت و سرمایههای اصلی جامعه هستند و تضعیف و دلسردی این جریان میتواند به معنای تضعیف بخشی از ستون فقرات اجتماعی نظام باشد.
استاد حوزه علمیه دومین پیامد مذاکرات بینتیجه را تأثیرگذاری بر قشر خاکستری جامعه دانست و گفت: بخشی از این قشر ممکن است در پی ناکامیهای مکرر به این نتیجه برسد که میان مسیرهای مختلف تفاوتی وجود ندارد. شکلگیری چنین بیتفاوتیای بهمراتب خطرناکتر از مخالفت آشکار است؛ چراکه بیتفاوتی اجتماعی میتواند زمینه طمع دشمن و افزایش زیادهخواهیهای او را فراهم کند.
معاون پژوهش حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه شخصیت جمعی جامعه ایران یک سرمایه تمدنی ارزشمند است اظهار کرد: بخش عمدهای از جامعه ایران، با وجود برخی نارضایتیها و اختلافنظرها، همچنان در پیوند با نظام قرار دارد و این همراهی اجتماعی سرمایهای است که باید از آن صیانت کرد؛ چراکه چنین سرمایهای در صورت تداوم ناکامیها و ایجاد سرخوردگی، ممکن است بهتدریج آسیب ببیند.
حجت الاسلام والمسلمین ترکاشوند با بازخوانی تجربه تاریخی کوفه بیان کرد: مردم کوفه در آغاز با باور و اعتقاد در کنار امام علی(ع) بودند، اما ناکامیهای پیاپی و تحمیل برخی تصمیمات نادرست، بهتدریج زمینه فاصله گرفتن آنان از امام را فراهم کرد؛ این جدایی یکشبه اتفاق نیفتاد، بلکه نتیجه فرسایش تدریجی اعتماد و همراهی اجتماعی بود؛ تا جایی که امام علی(ع) از تنها گذاشته شدن خود توسط مردم گلایه کردند.
وی با بیان اینکه تکرار مذاکرات بینتیجه میتواند اعتبار نظام تصمیمگیری را تحت تأثیر قرار دهد، افزود: مسئله صرفاً ناکامی در دستیابی به توافق نیست؛ بلکه تداوم این روند ممکن است اعتماد عمومی به فرآیند تصمیمگیری را نیز خدشهدار کند. دشمن بهخوبی از این ظرفیت آگاه است و ممکن است مذاکره را نه با هدف دستیابی به توافق، بلکه بهعنوان ابزاری برای فرسایش اعتماد و انسجام داخلی دنبال کند.
معاون پژوهش حوزه علمیه قم تأکید کرد: هر دور مذاکرهای که بدون دستیابی به نتیجه مطلوب و بدون ارزیابی دقیق پیامدهای آن تکرار شود، میتواند هزینههای اعتباری و اجتماعی به همراه داشته باشد؛ ازاینرو، پیش از ورود به هرگونه مذاکره، باید زمینههای اعتماد عمومی به نظام، باور به مقاومت و پیوند اجتماعی جامعه تقویت شود.
وی خاطرنشان کرد: اگر مذاکره از جایگاه یک ابزار خارج شود و به تنها راهحل و یک امر مقدس و غیرقابل نقد تبدیل شود، شکست آن میتواند پیامدهای عمیقتری به دنبال داشته باشد؛ زیرا در چنین شرایطی، سرخوردگی از نتیجه مذاکرات ممکن است به تضعیف باورها و اعتماد عمومی نیز منجر شود.
حجت الاسلام والمسلمین ترکاشوند با تأکید بر ضرورت درسآموزی از تاریخ اسلام، گفت: تجربه صفین نشان میدهد که ناکامیهای تکراری و امید بستن به دشمن بدعهد میتواند اراده جمعی یک امت را تضعیف کند. اگر مذاکرات نافرجام موجب دلسردی نیروهای وفادار و بیتفاوتی بخشی از جامعه شود، در آینده و هنگام نیاز به ایستادگی و مقاومت، ممکن است با جامعهای مواجه شویم که توان و انگیزه همراهی گذشته را نداشته باشد.
وی در پایان یادآور شد: حفظ شخصیت جمعی جامعه و زیرساختهای معنوی و اعتقادی آن، حتی از دستیابی به یک توافق نیز مهمتر است؛ چراکه ممکن است یک توافق با شکست مواجه شود، اما اگر سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی و اراده جمعی جامعه آسیب ببیند، جبران آن بهمراتب دشوارتر خواهد بود.
انتهای خبر/











نظر شما